Włókno kokosowe. Z cyklu – „Poznaj składniki podłoża Bigos”

Włókno kokosowe. Z cyklu – „Poznaj składniki podłoża Bigos”

Włókno kokosowe kojarzy się zwykle z wycieraczkami, linami, matami ogrodniczymi albo palikami podtrzymującymi monstery. Trudno uwierzyć, że ten sam wytrzymały materiał może pomagać delikatnym korzeniom w gospodarowaniu wodą i powietrzem. A jednak właśnie połączenie trwałości, sprężystości i zdolności do przyjmowania wilgoci sprawiło, że kokos znalazł stałe miejsce w nowoczesnych podłożach do roślin.

W Bigosach Urban Jungle włókno kokosowe nie jest po prostu kolejnym organicznym dodatkiem. Pomaga utrzymać podłoże lekkie, elastyczne i napowietrzone, a jednocześnie uczestniczy w równomiernym rozprowadzaniu wilgoci. Nie zastępuje ziemi kompostowej, nawozu ani składników mineralnych. Jego zadaniem jest stworzenie korzeniom przestrzeni, w której mogą jednocześnie oddychać i pobierać wodę.

Żeby jednak dobrze zrozumieć działanie tego komponentu, trzeba najpierw uporządkować kilka nazw. Włókno kokosowe, pył kokosowy, chipsy i podłoże kokosowe powstają z tej samej części owocu, lecz nie są dokładnie tym samym.

Skąd bierze się włókno kokosowe?

Owoc palmy kokosowej, czyli Cocos nucifera, ma znacznie bardziej złożoną budowę, niż sugeruje widoczny w sklepie brązowy „orzech”. Twardą skorupę otacza gruba, włóknista warstwa nazywana mezokarpem lub łupiną kokosową. Jej naturalnym zadaniem jest ochrona nasiona przed uszkodzeniami i utratą wody.

Podczas mechanicznego przetwarzania łupiny oddziela się długie włókna od drobniejszego, gąbczastego materiału znajdującego się pomiędzy nimi. Badania nad surowcami kokosowymi wskazują, że większość masy łupiny może stanowić właśnie drobna tkanka rdzeniowa, a pozostałą część – włókna o różnej długości.

Z jednego owocu otrzymujemy więc kilka materiałów:

• długie włókna kokosowe, wykorzystywane między innymi do produkcji lin, mat, szczotek i geowłóknin;
• krótsze włókna, które mogą zostać wykorzystane w podłożach ogrodniczych;
• pył lub rdzeń kokosowy, znany jako coir pith, coir dust albo coco peat;
• chipsy kokosowe, czyli większe, pocięte fragmenty łupiny.

W praktyce ogrodniczej granice pomiędzy tymi nazwami bywają płynne. Produkty mają różny udział pyłu, krótkich włókien i większych cząstek, a ich ostateczne właściwości zależą nie tylko od pochodzenia surowca, lecz także od rozdrobnienia, przesiewania i dalszej obróbki.

Włókno kokosowe a podłoże kokosowe – czy to jest to samo?

Niezupełnie, chociaż w opisach produktów oba określenia często występują zamiennie.

Włókno kokosowe jest nazwą materiału. W ścisłym znaczeniu oznacza nitkowatą, włóknistą część łupiny kokosa. W podłożu pełni przede wszystkim funkcję strukturalną – rozdziela drobniejsze cząstki, zwiększa sprężystość mieszanki i pomaga zachować wolne przestrzenie, przez które mogą przemieszczać się woda oraz powietrze.

Podłoże kokosowe jest natomiast nazwą gotowego materiału przeznaczonego do uprawy roślin. Może być przygotowane z drobnego rdzenia kokosowego, krótkich włókien albo połączenia kilku frakcji. W zależności od producenta może być przesiane, płukane, buforowane, sezonowane, sprasowane w kostkę lub oferowane w postaci luźnej i gotowej do użycia.

Najprościej można zapamiętać tę różnicę:

• włókno kokosowe mówi nam przede wszystkim, z czego wykonany jest materiał;
• podłoże kokosowe mówi, do czego i w jakiej formie został przygotowany.

Dlatego nazwa Podłoże Kokosowe Urban Jungle nie stoi w sprzeczności z informacją, że produkt powstał w 100% z naturalnego włókna kokosowego. „Włókno” określa surowiec, a „podłoże” – jego gotową do wykorzystania formę i przeznaczenie.

Więcej o kokosie rozumianym szerzej jako materiał uprawowy można przeczytać w artykule Podłoże kokosowe. Z cyklu – „Poznaj składniki podłoża Bigos”. Tutaj skupimy się dokładniej na tym, co do mieszanki wnosi sama włóknista frakcja.

Włókno, pył i chipsy kokosowe – trzy różne struktury

Wszystkie te komponenty powstają z łupiny kokosa, ale zachowują się w doniczce inaczej. O różnicy decyduje przede wszystkim wielkość oraz kształt cząstek.

Pył i rdzeń kokosowy

Pył kokosowy, nazywany także torfem kokosowym lub coco peat, jest drobną, gąbczastą frakcją pozostającą po oddzieleniu dłuższych włókien. Określenie „torf kokosowy” jest nazwą zwyczajową – materiał ten nie jest prawdziwym torfem i nie powstaje w torfowisku.

Drobna frakcja ma dużą powierzchnię i dobrze zatrzymuje wodę. Dzięki temu może stanowić lekką bazę podłoża, ale zastosowana w dużej ilości będzie magazynowała więcej wilgoci niż długie, luźno ułożone włókna.

Włókno kokosowe

Włókna są dłuższe, sprężyste i tworzą pomiędzy sobą nieregularną sieć. Ich podstawową zaletą jest zdolność do podtrzymywania struktury podłoża i ograniczania jego zbijania. Na powierzchni włókien może utrzymywać się wilgoć, ale pomiędzy nimi pozostają również przestrzenie wypełnione powietrzem.

Im większy udział długich włókien, tym mieszanka jest zazwyczaj bardziej przewiewna i luźna. Im więcej drobnego pyłu kokosowego, tym mocniej przesuwa się w stronę retencji wody.

Chipsy kokosowe

Chipsy kokosowe są większymi, nieregularnymi kawałkami łupiny. W porównaniu z luźnym włóknem tworzą jeszcze wyraźniejsze przestrzenie w podłożu i mocniej wpływają na jego grubą strukturę.

Nie należy więc traktować chipsów jako „większego włókna”. To osobna frakcja o innym sposobie działania. Włókna przeplatają drobniejsze składniki i nadają mieszance sprężystość, natomiast chipsy działają bardziej jak lekkie klocki budujące duże pory.

Szerzej opisaliśmy je w artykule Chipsy kokosowe. Z cyklu – „Poznaj składniki podłoża Bigos”.

Jak włókno kokosowe gospodaruje wodą i powietrzem?

W opisach kokosa często pojawiają się dwa pozornie sprzeczne stwierdzenia – zatrzymuje wodę, a jednocześnie poprawia przepuszczalność. Oba mogą być prawdziwe, ponieważ w podłożu liczy się nie tylko ilość zatrzymanej wody, lecz także miejsce, w którym jest ona magazynowana, oraz układ porów pomiędzy cząstkami.

Drobne przestrzenie zatrzymują wilgoć dzięki zjawiskom kapilarnym. Większe po podlaniu stosunkowo szybko uwalniają nadmiar wody i ponownie wypełniają się powietrzem. Włóknista struktura kokosa pomaga stworzyć w mieszance sieć porów o różnej wielkości.

Dzięki temu włókno kokosowe może:

• równomierniej rozprowadzać wilgoć w podłożu;
• zwiększać sprężystość mieszanki;
• ograniczać jej zbijanie i osiadanie;
• utrzymywać przestrzenie umożliwiające wymianę gazową;
• ułatwiać młodym korzeniom przerastanie podłoża;
• zmniejszać masę mieszanki w porównaniu z dodatkami mineralnymi, takimi jak piasek czy żwir.

Nie oznacza to jednak, że każda forma kokosa zachowuje idealną równowagę między wodą a powietrzem. O właściwościach materiału decydują frakcja, stopień rozdrobnienia, proporcje pyłu i włókien oraz sposób przygotowania surowca. Drobny kokos będzie zatrzymywał więcej wody, a produkt z większym udziałem dłuższych włókien lub chipsów stworzy bardziej przewiewną strukturę.

Badania podłoży kokosowych potwierdzają, że wraz ze wzrostem wielkości cząstek zazwyczaj zwiększa się ilość przestrzeni wypełnionych powietrzem, natomiast zmniejsza zdolność zatrzymywania łatwo dostępnej wody. Dlatego nie wystarczy informacja, że podłoże „zawiera kokos”. Ważne jest także to, w jakiej formie ten kokos występuje.

Dlaczego włókno kokosowe tak długo zachowuje strukturę?

Włókna kokosowe są naturalnie bogate w ligninę, czyli związek wzmacniający ściany komórkowe roślin. To właśnie lignina odpowiada w dużym stopniu za twardość i odporność włókien na rozkład.

Dzięki temu włókno kokosowe nie znika z podłoża tak szybko jak delikatna, łatwo rozkładająca się materia organiczna. Pomaga dłużej utrzymać sprężystość i porowatość mieszanki, co jest szczególnie przydatne w przypadku dużych roślin przesadzanych rzadziej niż raz w roku.

Nie oznacza to, że kokos jest całkowicie niezniszczalny. Jest materiałem organicznym i z czasem również ulega zmianom. Jego struktura może się kruszyć, a drobniejsze cząstki osiadać. Proces ten zachodzi jednak stosunkowo powoli, dzięki czemu włókno sprawdza się jako trwały składnik strukturalny.

Włókno kokosowe nie jest nawozem

Brązowy kolor i organiczne pochodzenie mogą sugerować, że włókno kokosowe działa podobnie do kompostu. To błędne skojarzenie. Kokos nie powinien być traktowany jako podstawowe źródło składników pokarmowych.

Jego funkcją jest przede wszystkim poprawianie właściwości fizycznych podłoża. Może zawierać pewne ilości potasu i innych pierwiastków, ale ich poziom jest zmienny i zależy od pochodzenia oraz sposobu przygotowania materiału. Roślina rosnąca w samym podłożu kokosowym zwykle wymaga odpowiednio zaplanowanego nawożenia.

Warto również pamiętać, że nieprzygotowany surowiec kokosowy może zawierać podwyższone ilości soli, przede wszystkim sodu, chloru i potasu. Wynika to między innymi z miejsca pochodzenia, sposobu przechowywania oraz przetwarzania łupin. Dlatego materiał przeznaczony do uprawy roślin może być płukany, a niekiedy również buforowany związkami wapnia.

Płukanie usuwa część rozpuszczalnych soli. Buforowanie jest procesem bardziej zaawansowanym – pomaga zastąpić nadmiar niektórych jonów na powierzchni materiału jonami wapnia.

Nie każdy produkt kokosowy wymaga samodzielnego płukania czy buforowania. Należy kierować się informacją producenta i nie wykonywać dodatkowych zabiegów przy materiale oferowanym jako gotowy do użycia.

Po co włókno kokosowe w Bigosie?

W Bigosie włókno nie działa samodzielnie. Jego rola polega na połączeniu komponentów zatrzymujących wilgoć z tymi, które budują większe przestrzenie powietrzne.

Bardzo dobrze widać to w Podłożu Do Monstery, Filodendrona, Alokazji, Bigos, Ziemia Urban Jungle. Rośliny te potrzebują podłoża, które pozostaje lekko wilgotne, ale nie zamienia się w ciężką, długo mokrą bryłę.

Włókno kokosowe pomaga rozprowadzać wilgoć i poprawia przepuszczalność, natomiast chipsy kokosowe, kora, perlit oraz keramzyt budują większą strukturę. Ziemia kompostowa i torf tworzą część odpowiedzialną za żyzność, wilgotność i odpowiedni odczyn. Dopiero współpraca tych składników daje korzeniom jednocześnie wodę, powietrze oraz stabilne środowisko wzrostu.

Inne zastosowanie włókna pokazuje Podłoże Do Palmy, Cykasa, Juki, Draceny, Fikusa, Bigos, Ziemia Urban Jungle. W tym przypadku 40% mieszanki stanowią ziemia kompostowa i torf, natomiast pozostałe 60% tworzą komponenty odpowiadające za jej właściwości fizyczne.

Palmy, juki, draceny czy część fikusów potrzebują podłoża przepuszczalnego, ale nie całkowicie pozbawionego zdolności magazynowania wilgoci. Włókno kokosowe pomaga połączyć te dwa wymagania – ogranicza zwartość mieszanki, a jednocześnie nie powoduje tak gwałtownego przesychania jak duży udział składników mineralnych.

Te dwa Bigosy pokazują, że kokos nie ma jednej sztywnej funkcji. O jego działaniu decydują proporcje oraz składniki, z którymi został zestawiony.

Z czym włókno kokosowe tworzy najlepszy zespół?

Włókno jest bardzo użyteczne, ale samo nie stworzy podłoża odpowiedniego dla każdej rośliny. Potrzebuje partnerów wykonujących inne zadania.

Włókno kokosowe i ziemia kompostowa

Ziemia kompostowa wnosi materię organiczną, aktywność biologiczną oraz składniki pokarmowe. Włókno kokosowe pomaga natomiast zapobiegać powstawaniu ciężkiej, jednolitej masy. To połączenie żyzności ze strukturą.

Włókno kokosowe i perlit

Perlit jest lekki, sztywny i porowaty. Tworzy w mieszance niewielkie, trwałe punkty rozluźniające. Włókna oplatają i rozdzielają pozostałe komponenty, natomiast perlit zwiększa udział porów wypełnionych powietrzem. Razem pomagają ograniczyć zbijanie podłoża bez znacznego zwiększania masy doniczki.

Włókno kokosowe i chipsy kokosowe

Choć pochodzą z tego samego surowca, nie dublują swojego działania. Włókno tworzy elastyczną sieć pomiędzy drobniejszymi składnikami, a chipsy budują większe przestrzenie. Włókno pracuje w całej objętości mieszanki, natomiast chipsy nadają jej wyraźną, grubszą strukturę.

Włókno kokosowe i węgiel aktywny

Kokos pomaga regulować warunki fizyczne, a Węgiel Aktywny – Ziarnisty 1–4 mm ma dużą powierzchnię sorpcyjną i może wiązać część związków obecnych w podłożu. Oba składniki pełnią więc zupełnie inne funkcje, ale razem uczestniczą w tworzeniu stabilniejszego środowiska wokół korzeni.

Czy można uprawiać rośliny w samym włóknie kokosowym?

Gotowe podłoże kokosowe może być stosowane jako baza uprawowa, ale trzeba pamiętać o jego ograniczonej zasobności. Dobra gospodarka wodno-powietrzna nie oznacza automatycznie, że roślina otrzymuje wszystkie potrzebne składniki pokarmowe.

Przy uprawie w samym kokosie większego znaczenia nabiera odpowiednie nawożenie i obserwowanie tempa przesychania. Woda może przemieszczać się w takim materiale inaczej niż w mieszance zawierającej ziemię kompostową, torf, korę czy składniki mineralne.

Do samodzielnego komponowania mieszanek można wykorzystać gotowe Podłoże Kokosowe i połączyć je z perlitem, chipsami kokosowymi, korą albo ziemią kompostową. Proporcje powinny jednak wynikać z potrzeb konkretnej rośliny. Kalatea będzie wymagała większej retencji niż kaktus, a monstera grubszej i bardziej przewiewnej struktury niż roślina o bardzo drobnych korzeniach.

Nie istnieje więc jedna uniwersalna receptura z włóknem kokosowym. To składnik pozwalający regulować podłoże, a nie gotowa odpowiedź na potrzeby wszystkich gatunków.

Czy włókno kokosowe jest ekologiczne?

Kokos jest surowcem odnawialnym, a materiały ogrodnicze powstają z części owocu, która przez długi czas była traktowana głównie jako odpad przemysłu spożywczego i włókienniczego. Wykorzystanie łupin pozwala więc zagospodarować produkt uboczny i ograniczyć udział torfu w podłożach.

Nie oznacza to jednak, że kokos jest materiałem całkowicie pozbawionym śladu środowiskowego. Uprawa palm, przetwarzanie łupin, płukanie, suszenie, prasowanie oraz transport na duże odległości również wymagają zasobów.

Włókno kokosowe jest wartościowym surowcem odnawialnym i użyteczną alternatywą dla części materiałów torfowych, ale jego rzeczywisty wpływ na środowisko zależy od sposobu pozyskania oraz przygotowania.

Włókno kokosowe – elastyczne rusztowanie dla korzeni

Włókno kokosowe nie jest nawozem i nie powinno zastępować wszystkich pozostałych komponentów. Nie tworzy też dokładnie takiej samej struktury jak pył kokosowy czy chipsy. Jego największą siłą jest połączenie sprężystości, niewielkiej masy, trwałości oraz zdolności do uczestniczenia w gospodarce wodno-powietrznej podłoża.

Przeplata drobniejsze składniki, ogranicza zbijanie mieszanki i pomaga zachować przestrzenie, w których korzenie mogą rosnąć oraz oddychać. Jednocześnie na swojej powierzchni utrzymuje część wilgoci, dzięki czemu podłoże nie musi stawać się suche tylko dlatego, że jest przewiewne.

Można powiedzieć, że włókno kokosowe jest w Bigosie rodzajem elastycznego rusztowania. Nie stanowi całego budynku, nie dostarcza mu energii i nie decyduje samodzielnie o wszystkich warunkach. Sprawia jednak, że pozostałe składniki nie zapadają się w zwartą masę, a korzenie dostają dokładnie to, czego najbardziej potrzebują – miejsce na wodę, powietrze i spokojny rozwój.